HAVACILIKTA İNSAN FAKTÖRÜ: EMNİYET ZİNCİRİNİN EN KRİTİK HALKASI
Havacılık sektöründe teknolojinin ulaştığı ileri seviyeye rağmen, kazaların yaklaşık %70-80’inde insan faktörünün belirleyici rol oynadığına dikkat çekiliyor. Hava kargo ve uçuş operasyonları uzmanlarına göre Human Factors (HF), yalnızca bireysel hataları değil, sistemin tamamını etkileyen kritik bir emniyet bileşeni olarak öne çıkıyor. ⚠️
Uzmanlar, insan faktörünün amacının suçlu bulmak değil, hataları yönetmek ve sistem güvenliğini artırmak olduğunu özellikle vurguluyor.
🧩 İNSAN PERFORMANSINI ETKİLEYEN KRİTİK RİSKLER
Operasyonel süreçlerde görev yapan ekiplerin;
😴 Yorgunluk
😰 Stres
📡 Dikkat dağınıklığı
🌫️ Görsel ve duyusal yanılsamalar
📑 Bilgi yüklenmesi
gibi fizyolojik ve psikolojik sınırlamalardan doğrudan etkilendiği belirtiliyor.
Bu faktörlerin özellikle hava kargo operasyonlarında, yük planlama, ramp süreçleri ve zaman baskısı altında yapılan kararları doğrudan etkileyebildiği ifade ediliyor.
🧠 SHELL VE “İSVİÇRE PEYNİRİ” MODELİ HAVACILIĞIN TEMELİ
Havacılıkta yaygın olarak kullanılan SHELL modelinin;
📘 Software (prosedürler)
⚙️ Hardware (ekipmanlar)
🌍 Environment (çevresel koşullar)
👨✈️ Liveware (insan)
arasındaki etkileşimi analiz ederek riskleri minimize etmeyi hedeflediği belirtiliyor.
Ayrıca “Swiss Cheese Model” yaklaşımına göre, kazaların tek bir hatadan değil, birden fazla savunma katmanındaki zayıflıkların aynı anda birleşmesi sonucu meydana geldiği vurgulanıyor.
📦 HAVA KARGO VE YER OPERASYONLARINDA KRİTİK ROL
İnsan faktörünün özellikle;
📦 Load control hesaplamalarında
🚜 Ramp operasyonlarında
📡 Hava trafik iletişiminde
🔧 Bakım süreçlerinde
hayati önem taşıdığı ifade ediliyor.
Basit bir unutma (lapse), yanlış karar (mistake) veya prosedür ihlali (violation) ciddi operasyonel sonuçlara yol açabiliyor.
🌍 ULUSLARARASI OTORİTELERİN ODAĞINDA
Başta International Civil Aviation Organization olmak üzere küresel havacılık otoriteleri;
✔️ Crew Resource Management (CRM) eğitimleri
✔️ Threat and Error Management (TEM) uygulamaları
✔️ Fatigue Risk Management System (FRMS)
✔️ Just Culture yaklaşımı
gibi uygulamaların yaygınlaştırılmasını sektör için kritik görüyor.
Uzmanlara göre havacılıkta emniyet, yalnızca teknolojiye değil, insanın sınırlarını anlayan ve yöneten sistemlere dayanıyor.
✈️ İnsan faktörünün doğru yönetilmesi, yalnızca operasyonel başarı değil, aynı zamanda uçuş emniyetinin sürdürülebilirliği açısından da vazgeçilmez bir unsur olarak değerlendiriliyor.
